De afkorting LKK staat voor Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang.
Kwaliteit van kinderopvang is heel belangrijk voor het welbevinden en de ontwikkeling van kinderen. Sinds 2017 voerde het consortium LKK, bestaande uit de Universiteit Utrecht (UU) en Sardes, voor het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een kwaliteitsmeting uit in alle vormen kinderopvang: kinderdagopvang, peuteropvang, buitenschoolse opvang en gastoudersopvang. Vanaf 2026 gaat de LKK, versterkt door de Hogeschool van Amsterdam, de kwaliteit van de kinderopvang om het jaar in kaart brengen in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. We kijken hierbij naar vier vormen kinderopvang: kinderdagopvang zonder voorschoolse educatie, kinderdagopvang met voorschoolse educatie, buitenschoolse opvang en de gastouderopvang.
De meting brengt in beeld wat de kwaliteit van de kinderopvang is. Er worden veel verschillende onderdelen van kwaliteit onderzocht, zoals de kwaliteit van interacties tussen pedagogisch professionals en kinderen in de groep, maar ook het aanbod van professionalisering in de organisatie. Het regelmatig meten van kwaliteit zorgt ervoor dat we meer begrijpen over hoe kwaliteit zich ontwikkelt in de tijd en welke rol veranderingen in beleid (zoals IKK) hierin spelen. Resultaten van de metingen kunnen zo bijdragen aan een verdere verbetering van de kwaliteit en het landelijk beleid hierin. We betrekken een klankbordgroep om de resultaten te duiden en om te zetten in aanbevelingen voor de sector.
Uit het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) worden opvanglocaties geloot. Is uw locatie geloot? Dan nemen wij contact met een leidinggevende op. Als de leidinggevende na overleg met het team aangeeft mee te willen doen, plannen we in samenspraak een dagdeel in om te komen observeren.
Er komt een getrainde observator een ochtend of middag langs bij de opvang. Zij observeren en maken aantekeningen op papier. Dit duurt ongeveer 4 á 5 uur. Het bezoek kan iets langer duren als er baby’s én peuters in de groep zitten, omdat er dan meer te zien is. Tussendoor kunnen de observatoren vragen stellen, maar zij zullen vooral proberen geen aandacht te trekken. Pedagogisch professionals doen gewoon hun werk, alsof de observatoren er niet zijn.
Er komt een getrainde observator een deel van de dag langs bij de gastouder. Zij observeren en maken aantekeningen op papier. Hoe lang de observator langskomt, hangt af van de leeftijd van de kinderen. Als er kinderen uit één leeftijdscategorie aanwezig zijn (baby, peuter of schoolleeftijd) dan is de observator ongeveer 5 uur aanwezig. Als er kinderen van verschillende leeftijden worden opgevangen, kan het iets langer duren. Tussendoor kan de observator vragen stellen, maar zij zullen vooral proberen geen aandacht te trekken. De gastouder doet gewoon zijn/haar werk, alsof de observator er niet is.
LKK gebruikt internationaal erkende instrumenten om de kwaliteit te meten die ook al in eerder Nederlands onderzoek zijn toegepast. Zo is het mogelijk om de kwaliteit over tijd te volgen en te vergelijken met andere landen. Met één meetinstrument (omgevingsschalen) wordt de globale kwaliteit van de ruimte, het materiaal en het programma in kaart gebracht. Een ander instrument (CLASS) geeft een goed beeld van de interacties voor zowel de emotionele kwaliteit, zoals de sensitiviteit en de mate van kindgerichtheid en autonomiebevordering, als de educatieve kwaliteit, bijvoorbeeld de ondersteuning van exploratie en de stimulering van de cognitieve en taalontwikkeling van kinderen. Daarnaast zijn er vragenlijsten voor pedagogisch professionals, gastouders en leidinggevenden die meer inzicht geven in medewerker-, groeps- en organisatiekenmerken en het aanbod van spel en activiteiten in de groep.
Meedoen aan LKK is in het belang van de hele kinderopvangsector! Zo ontstaat namelijk een goed beeld van de kwaliteit. Daarnaast levert het een locatie ook wat op. Deelnemende locaties ontvangen een cadeaubon van € 20,-. Gastouders krijgen een bon ter waarde van € 50,- en een groepscadeau (speelmateriaal). Nadat kwaliteitsmetingen hebben plaatsgevonden worden twee korte terugkoppelingen gedeeld waarin enkele tips en tops staan. Zo is te zien waarop de locatie al goed scoort en welke punten verder verbeterd kunnen worden. Daarmee krijgt u (meer) grip op de pedagogische kwaliteit. Hoe zo’n terugkoppeling eruitziet, kunt u hier zien.
De LKK is representatief van de kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. Dit concluderen we op basis van een aantal zaken. Locaties worden willekeurig uitgenodigd, waarbij zo’n 40% van de uitgenodigde locaties in de afgelopen jaren heeft meegedaan. Er zijn geen duidelijke verschillen tussen locaties die besluiten wel en niet mee te doen. Verder zien we in de gegevens dat zowel locaties met lagere als hogere kwaliteit hebben deelgenomen. Ook een vergelijking tussen de LKK-locaties en de landelijke gegevens van de GGD-inspectie laat zien dat de LKK-steekproeven een realistisch beeld van de kwaliteit schetsen.
Voor de gastouderopvang weten we niet goed of de resultaten van de LKK representatief zijn, want het aandeel gastouders dat meedoet, is lager (zo’n 15-20%). Daarom gaan we vanaf 2026 een aantal zaken veranderen voor gastouders. Zo gaan we meer gastouders bezoeken dan voorheen en hen via twee manieren uitnodigen om mee te doen. De helft wordt willekeurig geloot, net als eerdere jaren en net als in de kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. De andere helft mag zich vrijwillig aanmelden. Door deze twee groepen met elkaar te vergelijken, verwachten we een beter beeld te krijgen over hoe representatief de resultaten van de gastouderopvang zijn.
De kwaliteit van de kinderopvang wordt al sinds 1995 gemeten in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In de jaren 1995, 2001, 2005, 2008 en 2012 werd er een kwaliteitsmeting verricht. Met kleine steekproeven, van steeds wisselende organisaties en opvanggroepen (respectievelijk 43, 51, 42 groepen bij de eerste drie metingen en 50 groepen in 2012). In 2008 is er eenmalig een steekproef van 200 groepen genomen. Vanaf 2017 werd de kwaliteit jaarlijks gemeten in steekproeven van 32 locaties per opvangsoort, behalve de gastouderopvang waar soms grotere aantallen zijn meegenomen. Om de betrouwbaarheid van de gegevens te verhogen en de conclusies te versterken, worden de jaarlijkse metingen soms gecombineerd in periodes. Vanaf 2026 gaan we om het jaar een grote kwaliteitsmeting uitvoeren. In 2026 bezoeken we maar liefst 400 locaties (100 per opvangsoort).
Binnen het LKK onderzoek werken we met persoonsgegevens. Persoonsgegevens zijn alle gegevens die iets over jou zeggen. Bijvoorbeeld je naam, maar ook je antwoorden op vragenlijsten en onze aantekeningen tijdens observaties. Voor het verwerken van deze gegevens houden wij ons aan de richtlijnen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG is een Europese wet die jou als deelnemer bepaalde rechten geeft, zoals het recht op goede informatie en het recht op inzage en het verwijderen van je gegevens.
Wij vragen betrokkenen expliciet toestemming om hun persoonsgegevens te verzamelen. Het gaat om de leidinggevende van de opvanglocatie en de pedagogisch professional of de gastouder. Als medewerkers geen toestemming geven, verzamelen wij geen data. De ouders van de kinderen hoeven geen actieve toestemming te geven, omdat er tijdens het bezoek geen individuele gegevens van kinderen worden genoteerd. Ouders moeten wel geïnformeerd worden over het bezoek en mogen bezwaar aantekenen. Kinderen van wie de ouders bezwaar maken, worden tijdens de observaties buiten beschouwing gelaten.
De contactgegevens die wij nodig hebben om de bezoeken in te plannen worden opgeslagen in de beveiligde computeromgeving van Sardes. Deze omgeving voldoet aan de wettelijke en ethische richtlijnen voor het veilig bewaren van gegevens. We bewaren deze contactgegevens maximaal 2 jaar na het einde van het onderzoek.
De onderzoeksgegevens – antwoorden op de vragenlijsten en de observatiescores – worden bewaard door de Universiteit Utrecht (UU). Ook deze omgeving voldoet aan de wettelijke en ethische richtlijnen voor het veilig bewaren van gegevens. De onderzoeksgegevens worden na anonimiseren onbeperkt bewaard. De toestemmingsformulieren, die ook bij de UU bewaard worden, worden 10 jaar bewaard. Dit in lijn met de richtlijnen van de Universiteiten van Nederland (UvN) voor het doen van wetenschappelijk onderzoek.
Het uitgangspunt van het onderzoek is dat gepubliceerde resultaten nooit naar individuele medewerkers of locaties te herleiden is. Hiertoe nemen we een aantal maatregelen.
1) Observatoren brengen de gegevens zoveel mogelijk anoniem in kaart. Waar het niet nodig is, worden geen herleidbare persoonsgegevens verzameld. Zo worden er tijdens de observaties geen namen van medewerkers of kinderen genoteerd.
2) Alle verzamelde onderzoeksgegevens worden gepseudonimiseerd. Dat betekent dat de contactgegevens worden vervangen door nummers. Zo is het voor de onderzoekers niet meer zichtbaar welke observaties of antwoorden op de vragenlijst bij welke medewerker of locatie horen. Er wordt een sleutelbestand gemaakt waar deze koppeling tussen locatie en nummer nog wel te herleiden is, maar enkel de projectleiders en datamanager hebben toegang tot dit bestand. Zij zijn verplicht om deze gegevens geheim te houden.
3) Onderzoeksgegevens en herleidbare contactgegevens worden in gescheiden systemen opgeslagen.
4) Voor rapportages en wetenschappelijke publicaties worden deze gepseudonimiseerde gegevens gebruikt. Daarnaast rapporteren we altijd over meerdere groepen tegelijk, waardoor resultaten nooit tot individuele locaties te herleiden zijn.
De verzamelde gegevens worden door ons strikt vertrouwelijk behandeld. In eerste instantie hebben alleen de bevoegde onderzoekers van de LKK toegang tot de gegevens en worden ze gebruikt om de kwaliteit van de opvang vast te stellen.
Na afronding van het project kan data anoniem gedeeld worden met derden. We doen dit zodat ook andere onderzoekers in de toekomst verder onderzoek kunnen doen naar de kinderopvang. De hoofdonderzoekers van de LKK zorgen ervoor dat data met zorgvuldigheid en binnen de daartoe bestemde richtlijnen wordt gedeeld. Herleidbare persoonsgegevens worden nooit gedeeld met derden. Zo wordt de anonimiteit van gegevens altijd gegarandeerd.
Wanneer we je persoonsgegevens hebben verzameld, heb je bepaalde rechten als deelnemer (vastgelegd in de AVG). Zo mag je bijvoorbeeld vragen welke gegevens we van je hebben verzameld, mag je gegevens laten corrigeren of laten verwijderen. Ook mag je zorgen of klachten uiten.
Degene die verantwoordelijk is voor het waarborgen van jouw rechten als deelnemer, is de verwerkersverantwoordelijke van het onderzoek. Voor de LKK is dit het Ministerie van SZW (voor meer informatie over hoe SZW deze rechten beschermt, verwijzen we je naar deze webpagina.
Als je je rechten wilt uitoefenen, kun je hiervoor een verzoek indienen bij verzoeken-lkkonderzoek@uu.nl. Het onderzoeksteam van de UU en het ministerie ontvangen dan automatisch een kopie van je verzoek. Het Ministerie van SZW streeft er naar binnen één maand gehoor te geven aan je verzoek. Het Ministerie van SZW heeft geen directe toegang tot jouw persoonsgegevens. De UU zorgt voor een zorgvuldige verwerking van je verzoek en zal de benodigde acties ten aanzien van je gegevens ondernemen.
De brancheorganisaties Kinderopvang onderschrijven het belang van deelname aan LKK middels deze aanbeveling